Prof.Dr. E. Cumhur Şener
Prof.Dr. E. Cumhur ŞENER
Göz Hastalıkları Uzmanı
ulaşım
haber

Göz Yaralanmaları

Göz trav­ma­sı ço­cuk­luk ça­ğı gör­me kay­bın­da amb­li­yo­pi­den son­ra ikin­ci sı­ra­da yer al­mak­ta­dır. Özel­lik­le ado­le­san er­kek­ler­de çok da­ha sık rast­lan­mak­ta­dır. Göz trav­ma­sı­nın en sık ne­den­le­ri ara­sın­da spor ak­ti­vi­te­le­ri, tra­fik ve­ya ev ka­za­la­rı, ba­sınç­lı içe­cek ka­pa­ğı, ateş­li si­lah, ha­va­lı tü­fek, man­tar ta­ban­ca­sı, ha­va­i fi­şek, ev­cil hay­van ga­ga­la­ma­sı, tah­ta ve me­tal par­ça­lar ve­ya du­ran ci­sim­le­re çarp­ma ola­rak sa­yı­la­bi­lir.

Ço­cuk­lar­da­ki göz trav­ma­sı­nın eriş­kin­le­re gö­re en önem­li far­kı en iyi ta­mi­re rağ­men ge­liş­mek­te olan gör­me sis­te­mi­nin du­rak­la­ma­sı­dır. Bu ne­den­le trav­ma­nın ta­mi­ri­ni ta­ki­ben gör­me­nin tek­rar es­ki ge­li­şim hı­zı­nı ya­ka­la­ya­bil­me­si için amb­li­yo­pi te­da­vi­si­nin ek­len­me­si ge­re­ke­bi­lir.

Gö­zün de­lin­me­siy­le so­nuç­la­nan bir ya­ra­lan­ma­da, uy­gun mik­ro­cer­ra­hi tek­nik­ler­le gö­zün es­ki fonk­si­yon­la­rı­nı ka­za­na­cak şe­kil­de ta­mir edil­me­si müm­kün ola­bil­mek­te­dir. Bu tür has­sas cer­ra­hi gi­ri­şim­le­rin ba­şa­rı­ya ula­şa­bil­me­si için göz do­ku­la­rı­nın ilk yar­dım sı­ra­sın­da da­ha faz­la za­rar gör­me­me­si­nin sağ­lan­ma­sı çok kri­tik bir yak­la­şım­dır. Me­ka­nik trav­ma­ya ma­ruz ka­lan bir göz­de ge­nel­lik­le ka­pak­la­rın ile­ri de­re­ce­de şiş ol­ma­sı ve ağ­rı ne­de­niy­le has­ta de­fans ya­par. Uz­man ol­ma­yan bir ki­şi ta­ra­fın­dan ya­pı­la­cak ge­rek­siz ma­nev­ra­lar muh­te­mel de­lin­miş bir gö­zün içe­ri­ği­nin dı­şa­rı­ya bo­şal­ma­sı ile so­nuç­la­na­bi­lir.

 

Kimyasal Göz Yaralanmaları

Kim­ya­sal mad­de­le­rin göz ile te­ma­sı so­nu­cu or­ta­ya çı­kan kim­ya­sal ya­nık­lar­da, er­ken dö­nem­de ya­pı­lan doğ­ru mü­da­ha­le, ile­ri dö­nem gör­me prog­no­zu­nu be­lir­le­yen en önem­li un­sur­dur. Kim­ya­sal ya­nık­lı has­ta ile kar­şı­la­şıl­dı­ğın­da ya­pıl­ma­sı ge­re­ken ilk iş gö­zün der­hal se­rum fiz­yo­lo­jik ve­ya içi­le­bi­le­cek ni­te­lik­te te­miz su ile yı­kan­ma­sı­dır. Eğer ko­şul­lar bu­na uy­gun de­ğil ise has­ta­nın ba­şı yan ola­rak mus­lu­ğun al­tı­na ge­le­cek şe­kil­de ya­tı­rı­la­rak gö­zü su ile yı­ka­nır. Bu şe­kil­de kim­ya­sal mad­de­nin ken­di­si ve kim­ya­sa­lı ba­rın­dı­ran nek­ro­tik do­ku­lar göz­den uzak­laş­tı­rı­lır. İri­gas­yon­dan 10 da­ki­ka son­ra alt ka­pa­ğın iç yü­zü­ne tur­nu­sol ka­ğı­dı yer­leş­ti­ri­le­rek pH kon­tro­lü ya­pı­lıp, nöt­ral de­ğer­le­re ula­şı­lın­ca­ya ka­dar iri­gas­yo­na de­vam edil­me­li­dir. Uy­gu­la­nan su­yun mik­ta­rın­dan çok yı­ka­ma sü­re­si da­ha önem­li­dir, pH de­ğe­ri öl­çü­le­mi­yor­sa göz 20-30 da­ki­ka bo­yun­ca yı­kan­ma­lı­dır. Al­ka­li mad­de­ler­le te­mas so­nu­cu ge­li­şen ya­nık­lar­da sü­re da­ha uzun tu­tul­ma­lı­dır. Bu tip bir ilk­yar­dım için sağ­lık per­so­ne­li­ne ge­rek­si­nim yok­tur ve gö­zün yı­kan­ma­sın­da va­kit kay­be­dil­di­ği tak­tir­de has­ta­nın kör kal­ma ris­ki ar­ta­cak­tır. Yı­ka­ma iş­le­min­den son­ra has­ta bir göz he­ki­mi­ne sevk edil­me­li­dir (Resim 9-2).


9-2 A. Sol göze sönmemiş kireç kaçmış. Yaygın hiperemi, kapak ve korneada ödem. B. Konjonktivada yaygın ödem, nazalde subkojonktival hemoraji; kornea nazalinde yoğun stroma ödemi. Biyomikroskopla incelemede yer yer avasküler sahalar mevcut (resimde görülmüyor). Bu bulgu alkali yanığının şiddetli olduğunu ve yoğun tedavi gerektiğini gösterir. C. Alkali yanığından sonra gelişmiş olan yaygın yapışıklıklar ve lökom (Dr. Cem Mocan, Prof. Dr. Uğur Erdener’in izniyle). D. Aseton yanığından altı ay sonra kornea periferinde incelme. E. Kimyasal madde ile temasta göz yıkanmalıdır. F. Erişkin bir hastada yoğun topikal ilaç kullanımına bağlı olarak gelişen medikamentöz keratokonjonktivit. Farmakolojik ajanlar da kimyasal travma ve allerji yapabilir.

 

 

Delici Göz Yaralanması

De­mir ça­pa­ğı, saç­ma ta­ne­si, odun par­ça­sı gi­bi hız­lı ha­re­ket eden ci­sim­ler göz kü­re­si­nin içi­ne her­han­gi bir böl­ge­den gi­re­bi­lir, hat­ta ye­te­rin­ce hız­lı ise göz­de ikin­ci bir de­lik da­ha aça­rak or­bi­ta içi­ne uza­na­bi­lir. Tra­fik ka­za­sı gi­bi sert künt dar­be­ler­de göz kü­re­si par­ça­la­na­bi­lir. Ço­cu­ğun hi­ka­ye­si gö­zün de­lin­miş ol­du­ğu­nu şüp­he­len­di­ri­yor­sa gö­ze do­kun­ma­dan va­kit ge­çir­me­den bir göz he­ki­mi­ne sevk edil­me­li­dir.


9-4 A-C. Yabancı cisim çarpmasına bağlı olarak kornea epitelinin soyulduğu olgular. Tedavide gözün kapatılması ve enfeksiyon takibi gereklidir. D. Erişkin bir hastada miyopi düzeltilmesi için uygun olmayan teknikle yapılmış olan radyal keratotomiye ait skar dokuları.


9-5 A. Kornea penetrasyonu tamirinden hemen sonra, ön kamarada yoğun koagülum, aktif hifema, üst kadranda lens korteks kalıntıları. B. Kornea pentrasyonu tamir edilmiş ve travmatik kataraktı alınmış hastanın optik ekseni açık ancak kesi hattına bağlı irregüler astigmatizma kaçınılmaz. C. Kornea penetrasyonu hattı fibrozisle iyileşmiş. Pupillada yoğun posterir sineşi ve lens kalıntıları mevcut. D. Sklerokorneal penetrasyon tamiri bölgesinin hemen arkasında sublükse olmuş lensin ekvatoru görülüyor. E. Travmatik katarakt tipik olarak arkasubkapsüler bölgede radiyal uzanımlı çiçek benzeri opasite ile kendini gösterir.

Göz kü­re­si­nin de­lin­di­ği ya­ra­lan­ma­lar­da iris de­lik ye­ri­ne doğ­ru çe­ki­le­bi­lir, ön kamara da­ra­la­bi­lir ve­ya ön kamara­da he­mo­ra­ji iz­le­ne­bi­lir. İris da­mar­la­rı­nın kop­ma­sı so­nu­cun­da or­ta­ya çı­kan kan yer çe­ki­miy­le ön kamara­da alt kad­ran­da se­vi­ye ve­re­bi­lir, bu du­ru­ma hi­fe­ma adı ve­ri­lir. Hi­fe­ma künt trav­ma ile de olu­şa­bi­lir. Hi­fe­ma 3 mm’den da­ha faz­lay­sa ve göz içi ba­sın­cı yük­sek­se kor­ne­a ka­lı­cı ola­rak gör­me­yi en­gel­le­ye­cek şe­kil­de he­mo­si­de­rin­le bo­ya­na­bi­lir, bu du­ru­ma disk he­ma­tik adı ve­ri­lir.

  9-6 A,B. Travmatik orbita hematomu. Orbita basıncının santral retinal arteri tıkamaması için göz içi basıncının düşürülmesi ve lateral kantotomi gerekir. C.Hikayede künt travma bile olsa bu kadar şiddetli ekimoz ve subkonjonktival hemoraji olan olguda, sklera perforasyonu olmadığı gösterilmelidir.

Ba­zı ol­gu­lar­da trav­ma­nın şid­de­ti­ne bağ­lı ola­rak ön kamara açı­sın­da­ki do­ku­lar­da ya­rıl­ma, siliyer ci­sim­de ay­rıl­ma ve­ya iris kö­kün­de dia­liz olu­şa­bi­lir. Bu gi­bi du­rum­lar göz içi ba­sın­cı­nı akut ve kro­nik ola­rak teh­li­ke­li şe­kil­de yük­sel­te­bi­lir. Trav­ma­ya bağ­lı ola­rak ön üve­it ve glo­kom ge­li­şe­bi­lir.

De­li­ci ve­ya künt trav­ma ile lens ye­rin­den oy­na­ya­bi­lir ve­ya ka­ta­rakt mey­da­na ge­le­bi­lir. Vit­re­us ve re­ti­na­da he­mo­ra­ji, re­ti­na­da dia­liz, yır­tık ve­ya de­kol­man, ko­ro­id­de yır­tık ve ka­na­ma, op­tik si­nir­de nö­ro­pa­ti ve­ya avül­si­yon olu­şa­bi­lir (Resim 9-5, Resim 9-7).


9-7 A. Travmatik afaki olgusunda yoğun lens kalıntıları, posterior sineşi ve iris pigment epiteli yapışıklıkları gözleniyor. Optik eksen arka kapsül üzerindeki epitel proliferasyonu ve fibrozis nedeniyle kapalı. B-C. Aynı hastanın açı bölgesinde periferik anterior sineşi hemen solunda koyu gri bir hat boyunca açı dokularında yarılma izleniyor. Bu olgularda göz içi basıncı takibi yapılması gerekir. D. İridodiyaliz, diplopiye neden olmadığı takdirde tamir edilmesi gerekmez. E. Travmatik midriyazis ve iridodiyaliz.


9-8 Travmatik sol optik sinirde kısmi avülsiyon.

 

Gözde Yabancı Cisim

Ya­ban­cı ci­sim gö­zü de­le­cek ka­dar sert ve­ya hız­lı de­ğil­se ge­nel­lik­le ka­pak al­tın­da ve­ya göz kü­re­si üze­rin­de yer­le­şir. Ka­pak al­tı­na sı­kı­şan ya­ban­cı ci­sim ti­pik ola­rak ka­pak kıp­ma ile ar­tan bat­ma his­si­ne yo­la açar. Be­şin­ci si­ni­rin tah­ri­şi­ne bağ­lı ola­rak bat­ma his­si, su­lan­ma, ka­pa­ğın zor açıl­ma­sı, fo­to­fo­bi ve kır­mı­zı göz dik­ka­ti çe­ker. Hi­ka­ye­den gö­zün de­lin­me­di­ği ke­sin­leş­ti­ri­le­rek bir dam­la to­pi­kal anes­te­tik ile (pro­pa­ra­ka­in) ön seg­ment uyuş­tu­rul­duk­tan son­ra ka­pak­lar açı­la­rak sı­ra­sıy­la kor­ne­a ve göz kü­re­si son­ra göz ka­pak­la­rı çev­ri­le­rek ışık ve bü­yü­teç yar­dı­mıy­la in­ce­le­nir. Ya­ban­cı ci­sim su ile yı­ka­na­rak ve­ya ıs­la­tıl­mış pa­muk uç­lu çöp­le uzak­laş­tı­rı­lır. Kor­nea­ya sap­lan­mış ci­sim­le­rin se­kel bı­ra­k­ma­ma­sı için göz he­ki­mi ta­ra­fın­dan çı­ka­rıl­ma­sı ge­re­kir (Resim 9-3).


9-3 A. Üst kapağın altına sıkışan yabancı cisim nedeniyle korneda vertikal çizgiler. B-D. Göz kapağının çevrilmesi ve üst tarsal konjonktivadan yabancı cisim çıkarılması.

 

dogum-travmasi